Cumartesi, 01 Kasım 2014 00:00

Zahrad: “Şiir bir alınyazısıdır”

Öğeyi Oyla
(1 Oyla)

20. yy Ermeni şiir dünyasının zirvelerinden biri olan Zahrad, İstanbul’da dünyaya geldi (1924). Asıl adı Zareh Yaldızcıyan’dır. Üç yaşındayken babası veremden öldü. Bu olay, onu bütün yaşamı boyunca derinden etkiledi. Çocuk Zahrad’ın bakımını dedesi Levon Vartanyan üstlendi.

Pangaltı Mıkhitaryan Lisesi’nden mezun oldu (1942). İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde ancak üç yıl okuyabildi, öğrenimini yarıda keserek ticarete atıldı.

ZahradŞiire ilk gençlik yıllarında ilgi duyar, Klasik Ermeni şiirini özümseyerek hayal gücünü ve duyarlığını zenginleştirir. İlk şiirinin okurla buluşması fazla gecikmez (1943). Dönemin Batı kaynaklı Türk şiirinden de etkilenir. Başlarda, daha çok anlamı ön plana çıkaran, çocuksu akıl yürütmeler, şaşırtmacalar, basit karşıtlıklar ve safça benzetmeler üzerine kurulu Garip Akımı’nın rüzgârına kaptırır kendini.

İlk şiiri ile ilk kitabı Büyük Şehir’in yayımlanması arasında yaklaşık yirmi yıl geçer. 1960’lı yıllarla birlikte üretken bir döneme girer. Başlıca eserleri: Renkli Sınırlar, İyi Gökyüzü, Yeşil Toprak, Bir Taşla İki Bahar, Bir Elek Su, Ucu Ucuna, Su Duvardan Yukarı, Kabak Tadı’dır.

Yerleşik kalıpları kırarak şiirini sıra dışı bir temele oturtur. Bu çabası, aslında, Garip Akımı’ndan ikircikli bir kopuşun belirtisidir. Nitekim bu akımın Zahrad şiirindeki etkisi, giderek azalmakla birlikte bütünüyle yok olmaz. Ohannes Şaşkal, Zahrad’ın şiirindeki özgünleşme sürecini özlü bir dille betimler: “Sözünü, düşünce ve coşkusunu gerçeküstücü bir teknikle dile getirerek şiirlerinde çarpıcı imgelere yer verir. Dizelerinde felsefi derinlik göze çarpar. Yaratıcı zekâsı apaçık hissedilir. Mizah ve ironi dizelerinde ışıltı, parıltı olarak yansır. Gereksiz ayrıntı ve süslerden uzak, anlaşılır, yalın, özgür ve güler yüzlü bir anlatım tutturarak, kendine has bireşimsel bir yapı, kişisel bir şiir dili oluşturur. Yeni bir özle birlikte yeni bir söyleyiş biçimi getirir. Yeni bir şiirsel beğeni dalgası, taze bir soluk yaratır…”

Zahrad, kısa zamanda geniş bir okur kitlesi kazanırken İstanbul Ermeni Şiiri’nde kendinden sonraki şairleri derinden etkilemekle kalmaz, Diaspora ve Ermenistanlı şairleri de derinden etkiler. Dahası, şiirleri yirmi beş dile çevrilir. Böylece Zahrad salt kendi ana dilinde değil, farklı diller aracılığıyla da şiir coğrafyasının sınırlarını genişletir. Artık o bir zirvedir.

Zahrad’ı “ince buluşların şairi” olarak niteleyen Şaşkal, bilgeliği bakımından da onu Doğu’ya konumlandırır gibidir. Doğulu bir şaire, “Şiir nedir?” diye sorulsa, yanıtı, “Şiir bir alınyazısıdır” olması muhtemeldir.

İngilizceye çevrilmiş iki kitabı var: Gigo Poems (ABD, 1968) ve Selected Poems, (Kanada, 1974). 2000’li yılların başlarına kadar şiirlerinden çok azı Türkçeleştirilmişti. Bunlar Yağ Damlası ve Yapracığı Gören Balık adlı kitaplarda toplandı.

Zahrad’ın çok sayıda şiirinin Türkçeleştirilerek kapsamlı bir kitapta derlenmesi ise şiir dünyasının beklentisine bir yanıttı. Bu yanıtın adı Işığını Söndürme Sakın’dı*. Şiirleri her iki dile hâkim olan Ohannes Şaşkal titizlikle çevirdi. Öyle ki bazı şiirlerin Türkçesinin asıllarından daha başarılı oldukları kesindir.

Dünya şiirinin evrensel bir eylemcisiydi Zahrad. Dünya şairlerini bir araya getiren uluslararası birçok toplantıya katıldı. Çeşitli ödüllerle onurlandırıldı. Şiirleri yirmi beş dile çevrildi. 

 

Mutlu Şair

Mutlu şairim
Hangi kapıyı ya da kimin kapısını çalsam
Açık-kucak kabul ederler beni
Gülüşlerin en güzeli ışıldar yüzlerinde -

 

Mutluluk budur derim kendime
Hangi kapıyı ya da kimin kapısını çalsam
Ardına dek açılır
Konuksever bir şarkı sarar gönlümü bal tatlısı
Her bir kapı içtenlikle açılır
En sıcak selamlarla tutuşur kalbimin ateşi
Ve unuturum neden geldiğimi
neden bu kapıyı çaldığımı
Mutluluk budur derim kanmış

 

Ben bir mutlu şairim
Ve bu gece toplandığınızda siz masanın çevresine yemeğe
Gündelik dertlerinizden sıyrılmış
Dilimlediğinizde taze ekmeği
Bir tabak da benim için koyun bir köşesine masanın
Bakarsınız gelir kapınızı çalarım

Yeni yıl Armağanı

Yarı gecede ışığını söndürme sakın

Hiç değilse perdeye düşen gölgeni izleyeyim özlemle

Ve yaz güneşlerinden kopardığım ışıl ışıl hediyeni

         bırakıp eşiğine uzaklaşayım

Yarı gecede düşlerimin ışığını söndürme sakın

 

Fosiller

Fosiller yanıtlar

             yüzyıllık soruları

Her yanıttan sonra

           yeni sorular biter topraktan

Günbatımının kızıl ufkunda

              kaygan bir daire çizer zaman

Orada dolanır bellek

başlangıç noktasına varmak için

Bir köpek toprağı eşeler 

sakladığı kemiği bulmak için

 

Ludmilla Motalova

                           - Ölüm yıldönümü için-

Bu sabah Ludmilla geldi bana yeniden

Oturduk lavaş yedik ayran içtik

Şarkılar söyledik sonra birbirimize

 

Sonra bitkin düşüp sustuk ikimiz de

Uzakta şarkılar titriyordu hâlâ

İki elimden tuttuğunda Ludmilla

 

O an gördük ki bir gölün üstündeyiz

Ve gölün dört kıyısından

Badem gözlü şairler

Dize atarlardı suya

 

O an gördük ki bir dağın üstündeyiz

Ve dağın doruğundan

Kartal burunlu yiğitler

El sallarlardı bize

 

Sonra soluksuz gülümsedik ikimiz de

Gökyüzü hazindi

-nemliydi her zamanki gibi-

Işık oldu Ludmilla -usulca eridi-

 

Lavanta

Düşleriniz lavanta kokmaya devam edecek

Büyükannelerinizin çeyizi gibi

Paçavraya dönecek

         eski zaman dantelaları

Pas tutacak saat

         bitkin bir tik-tak’tan sonra

Her şey sözbirliği edip

                   soracak

Hayat ne bekliyordu senden?

                                 -sen

                   ne kattın hayata?

Düşler sürdürecek lavanta kokmayı

Bir büyükanne - son kez

Kapatacak

         sandığın kapağını

* Işığını Söndürme Sakın, Zahrad, Çeviri Ohannes Şaşkal, Adam Şiir Klasikleri, 175 s, Aralık 2004, İstanbul.
Okunma 1516 defa Son Düzenlenme Salı, 16 Aralık 2014 03:51
Yorum eklemek için giriş yapın

ADALI DERGİSİ SON SAYI

adali 201712 150 240x

DERGİLERDE ARA

    • Bülent Özden (1)
    • Adalı Dergisi (318)
    • Begüm Yavuz (2)
    • Halim Bulutoğlu (28)
    • Ö. Faruk Berksan (16)
    • Adil İzci (4)
    • Ahmet Tanrıverdi (17)
    • Abdullah Onay
    • Avedis Hilkat
    • Aynur Taşyürek (34)
    • Ayşe Ayyıldız (20)
    • Ayşen Güner (5)
    • Bercuhi Berberyan (39)
    • Gündüz Mutluay
    • Pervin Tuğan (1)
    • Pınar Satıoğlu (7)
    • Semra Askeri Uzuner (75)
    • Sosi Cindoyan (28)
    • Stathis Arvanitis (2)
    • Turgut Kuli (4)
    • Viktor Albukrek (38)
    • Yalçın Çilingir (5)
    • Alper Almelek
    • Ayşegül Bayraktar (16)
    • Cihan Yiğin (1)
    • Korhan Gümüş (1)
    • Nedret Tanyolaç Öztokat
    • Nilgün Refiğ Pala (20)
    • Özlem Yüzak (1)
    • Uğraş Salman (1)
    • Cengiz Pala (1)
    • Selahattin Sönmez (1)
    • Mehmet Durmuş
    • Çağnur Şarman (16)
    • Deniz Akkuş (2)
    • Gizem Altın Nance (1)
    • Gül Bolulu (1)
    • Hülya Sucu
    • Muammer Pehlivan (1)
    • Seda Yavuz
    • Yasemin Arpa
    • Zehra Başar
    • Mustafa Özmat (1)
    • Hacer Kırklıkçı (1)
    • Canan Cürgen (2)
    • Marianna Vasiliadiz (15)
    • Nezih Bayraktar (2)
    • H. Can Yücel (28)
    • Serenad Demirhan (3)
    • Volkan Narcı (6)
    • Güneş Uz (4)
    • Ateş Evirgen (14)
    • Defne Koryürek (1)
    • Çiğdem Kayaoğlu (10)
    • Haluk Eyidoğan (4)
    • Ali Erkurt (2)
    • Asu Aksoy (2)
    • Berrin Erkurt (1)
    • Aslı Erdursun (3)
    Close 
    • Prens Adaları (30)
    • Büyükada (67)
    • Heybeliada (76)
    • Burgazadası (28)
    • Kınalıada (14)
    • Sivriada (6)
    • Tavşanadası (2)
    • Yassıada (4)
    • Adalılar (61)
    • Doğa (17)
    • Eğitim (53)
    • Ekoloji (59)
    • Gelenekler (9)
    • Göç ve Nüfus (1)
    • Haklar (33)
    • İmar (15)
    • Kentsel Hizmetler (41)
    • Kültür ve Sanat (185)
    • Lezzetler (10)
    • Planlama ve Gelecek Senaryoları (12)
    • Sağlık (74)
    • Spor (31)
    • Tarihi Miras ve Koruma (36)
    • Tarih (33)
    • Ticari Yaşam (1)
    • Turizm (22)
    • Ulaşım (33)
    • Afetler (10)
    • Din, İnanç (12)
    • Sivil Toplum (107)
    • Hukuk (15)
    • Günlük Yaşam (116)
    • Eğlenme (2)
    • Politika, Siyaset (24)
    • Deniz (53)
    • Mimari (7)
    • Hayvanlar (62)
    • Yayın, Kitap (9)
    • Şiir (29)
    • Vapurlar, Tekneler (5)
    • Ada (62)
    • Sergi (12)
    • Kitap (26)
    • Müzik (33)
    • Yerel Yönetim (6)
    • Adalar Müzesi (22)
    • Balıkçılık (22)
    • Gezi (31)
    • Vordonisi (2)
    • Fotoğraf (7)
    Close